Je analyseplan altijd up-to-date? Dit zijn 5 tips!
Een goed analyseplan vormt de basis van voedselveilig produceren. Toch blijkt in de praktijk dat veel bedrijven worstelen met het bijhouden, interpreteren en actualiseren van hun plan, met risico’s tot gevolg. Wetgeving verandert snel, de NVWA controleert gerichter en veel voedselproducenten missen simpelweg de tijd of expertise om hun plan actueel te houden.
“De grootste valkuil? Denken dat een analyseplan een document is dat je één keer opstelt,” vertelt Max van Leeuwen, directeur van Eurofins Food Safety Solutions. “Maar je bedrijfsvoering verandert continu: je volume groeit, je receptuur wijzigt of je assortiment breidt uit. Dan moet je plan meebewegen, anders borg je gevaren niet meer volledig.”
Waarom moet je analyseplan altijd actueel zijn?
Een verouderd analyseplan kan leiden tot risico’s op meerdere niveaus.
1. Je borgt niet alle gevaren
Zowel microbiologisch als chemisch kunnen risico’s veranderen. Nieuwe productgroepen, grotere volumes of nieuwe processen vereisen andere analyses of frequenties. Ook denken producenten en retailers niet altijd aan de wetgeving rondom authenticiteit. “Je analyseplan is dé manier om de veiligheid van je producten te toetsen,” zegt Nienke Hartman, QA-consultant bij Eurofins Bureau de Wit. “Een ziekmakende bacterie ruik, proef of zie je vaak niet. Als je je producten niet volgens een risicogebaseerd plan analyseert, weet je niet hoe veilig je producten werkelijk zijn.”
2. Je voldoet mogelijk niet aan wetgeving
De eisen voor voedselveilig produceren veranderen voortdurend. Criteria worden aangescherpt, interpretaties van de NVWA verschuiven en voor sommige productgroepen komen er nieuwe richtlijnen bij. Daardoor kan een analyseplan ongemerkt verouderd zijn. Hartman: “Veel bedrijven denken dat hun plan nog klopt omdat er in de productie weinig verandert. Maar de regels veranderen óók. Dat zie je niet als je het niet actief volgt.” Juist dat bijhouden kost tijd en expertise, iets waar veel kleinere productiebedrijven niet altijd ruimte voor hebben.
Wetgeving verplicht daarnaast dat je je analyseplan baseert op actuele risico’s. Dat betekent dat monitoring en analyses moeten meebewegen met veranderingen in processen, producten of volumes, precies zoals HACCP voorschrijft met de beoordeling van kans en ernst.
3. Strengere NVWA-controles
“De NVWA controleert vaker, zeker bij import en versproducten”, vertelt Van Leeuwen. “De NVWA kijkt daarbij steeds nauwkeuriger naar de onderbouwing van je analyseplan. Wanneer dat plan niet meebeweegt met actuele inzichten of gewijzigde categorieën, kan dat leiden tot opmerkingen, aanvullende eisen of herinspecties.”
Waarom het in de praktijk lastig is om je analyseplan actueel te houden
“Wetgeving verandert sneller dan veel voedselproducenten kunnen bijhouden, vooral als er geen vaste QA’er is die de interpretaties van de NVWA volgt”, licht Hartman toe. “Ook productwijzigingen (zoals aanpassingen in receptuur, volume of houdbaarheid) worden niet altijd meteen verwerkt in het analyseplan. Daarnaast blijft het bepalen van de juiste frequenties en de onderbouwing lastig. Wanneer moet je wekelijks testen en waarom? Wanneer mag het minder? Hoe werkt risicogebaseerd testen? Hoe groot of homogeen moet mijn sample zijn? Ook het ordenen van productgroepen op basis van categorieën en het bepalen van bijbehorende parameters vraagt de nodige kennis. Veel organisaties ervaren bovendien onrust rond NVWA-inspecties, juist omdat deze documentatie tijd vraagt die er vaak niet is.”
5 tips voor het actueel houden van jouw analyseplan
Hoe zorg je er dan voor dat je analyseplan wél actueel blijft?
1. Begin met je productassortiment
Maak een volledig overzicht:
-
welke producten je maakt
-
hoeveel je produceert
-
welke categorieën ze vallen
“Een goede categorisering scheelt enorm,” zegt Hartman. “Door producten te groeperen volgens de indeling van de wetgeving, voorkom je dat je elk individueel product hoeft te analyseren. Eén categorie ‘vers pluimveevlees’ dekt bijvoorbeeld meerdere varianten.”
2. Check of je de nieuwste wetgeving hebt
“Let niet alleen op wat er in de verordeningen staat, maar ook op hoe de NVWA deze interpreteert. Zeker voor microbiologische criteria geeft de NVWA middels de beschikbare handboeken belangrijke handvatten. Overigens vraagt het koppelen van producten aan de juiste wetgeving veel uitzoekwerk; per productgroep moet je bepalen welke eisen en risico’s gelden,” vertelt Hartman.
3. Analyseer alleen wat nodig is
Veel bedrijven testen te veel: omdat ze testen volgens oude routines óf omdat ze denken dat meer testen veiliger is. “Maar dat kost onnodig veel geld. Je moet testen wat nodig is én in de juiste frequentie, niet alles wat kan,” aldus Van Leeuwen. “Maar dat kán alleen als je risico’s goed inschat.”
4. Gebruik alle beschikbare data
“Bij Eurofins Food Safety Solutions en Eurofins Bureau de Wit gebruiken we data uit honderdduizenden analyses per jaar, EFSA-data, RASFF-trends, signaleringen vanuit autoriteiten en wetenschappelijke artikelen om de kans dagelijks te kunnen bepalen. Zonder die data is risicobeoordeling vaak ‘gut feeling’, en dat is onbetrouwbaar. Onderbouw je analyseplan altijd met actuele data; dat maakt je risico-inschatting veel sterker”, vertelt Van Leeuwen.
5. Herzie je plan
“Veel bedrijven beseffen niet hoe vaak wetgeving wordt aangepast,” legt Hartman uit. “Wij volgen die ontwikkelingen continu, omdat dat de enige manier is om een analyseplan echt up-to-date te houden. Ook tussentijds kan het nodig zijn om je analyseplan te updaten. Bijvoorbeeld wanneer er in je productie of producten iets verandert. Denk aan een aangepaste receptuur, een hogere output, een verlengde houdbaarheid of een product dat ineens in een andere categorie valt. Ook waarschuwingen of signaleringen bij jouw productgroep kunnen aanleiding zijn om je plan direct te actualiseren.”
Rust en zekerheid
“Op dit moment helpen onze consultants veel klanten met het opstellen en actueel houden van hun analyseplan”, vertelt Van Leeuwen. “Zodra er iets verandert in productie of wetgeving, passen wij het analyseplan aan. Denk bijvoorbeeld aan het doorvoeren van nieuwe regelgeving, het aanscherpen van frequenties of het actualiseren van productcategorieën op basis van nieuwe informatie. Kortom: wij kijken mee, signaleren wat er verandert en vertalen dat direct naar het analyseplan. Daarnaast verzorgen wij de monstername en de interpretatie van de analyseresultaten versus de wet- en regelgeving, zodat het hele proces van bemonstering tot onderbouwing op één plek geregeld is. Voor bedrijven geeft dat overzicht, rust en de zekerheid dat hun plan écht aansluit op de dagelijkse praktijk. Dat is bijvoorbeeld een uitkomst voor kleinere productiebedrijven, die geen budget hebben voor een vaste QA-medewerker.”
Ondersteuning bij afwijkingen
“Naast de bemonstering kunnen onze experts ook duidelijke aanwijzingen geven voor wat je moet doen bij een afwijking. Denk aan praktische stappen bij overschrijdingen en adviezen om te bepalen waar de oorzaak kan liggen. Zo weet je altijd welke acties nodig zijn en sta je niet alleen op het moment dat er iets misgaat”, vertelt Van Leeuwen.
Meer weten?
Wil je weten wat voor jouw bedrijf de beste aanpak is of twijfel je of je huidige analyseplan nog volledig actueel is? Onze experts denken graag met je mee.
Neem gerust contact met ons op voor advies of een kennismaking via 036 536 74 20 of infobdw@ftbnl.eurofins.com. We helpen je graag verder.